Schuldpositie

Per 31 december 2024 heeft de gemeente € 56.625.000 aan langlopende geldleningen op de balans staan. De omvang van de schulden vormt deels een indicatie voor de financiële gezondheid van de gemeente, evenals de reservepositie. De schuld vormt een harde financiële verplichting, waar de reserves een administratief, boekhoudkundig karakter hebben. Om investeringen te kunnen doen en om over reserves te kunnen beschikken moet kasgeld worden aangetrokken. Dat leidt tot een verhoging van de schuld. Wij schetsen in deze paragraaf de absolute schuldpositie van De Bilt: de omvang, de verwachte ontwikkeling en de rentelasten die uit de schuldpositie voortvloeien. Tenslotte gaan wij in op mogelijkheden voor beheersing van de schuld.

Functie schulden

Anders dan de rijksoverheid hanteren gemeenten in hun boekhouding het stelsel van baten en lasten. De investeringen worden geactiveerd (onder de activa op de balans verantwoord) en afgeschreven over de levensduur van het kapitaalgoed. Om die investeringen te kunnen doen, moeten financieringsmiddelen worden aangetrokken. In het jaar van investering vinden immers grote uitgaven plaats, die niet worden gedekt door inkomsten in dat jaar. Ook wanneer de gemeente exploitatietekorten aanzuivert vanuit de reserves, zal dit gefinancierd moeten worden met extra leningen. Concreet leidt dit ertoe dat het eigen vermogen afneemt en het vreemd vermogen toeneemt.

Het investeringsvolume van de gemeente verschilt sterk per jaar. Grote investeringen worden gepleegd bij de realisatie van bijvoorbeeld schoolgebouwen, een sporthal of grote rioleringswerken of bij aankoop van gronden om later hierop bijvoorbeeld nieuwbouw te realiseren. In deze jaren zullen de investeringen vaak veel hoger zijn dan de afschrijvingen in zo’n jaar. Dit zal dan veelal moeten worden gefinancierd door leningen. Het ideaal zou zijn dat de gemeenten jaarlijks haar investeringsuitgaven zou kunnen dekken uit de afschrijvingslasten. Zeker bij kleinere gemeenten als De Bilt is hiervan geen sprake. Gezien de huidige leningenportefeuille is het verstandig om de ruimte binnen de vrijkomende middelen te betrekken bij de investeringsbeslissingen. 

Relatieve schuldpositie

Gezien de financiële positie van de gemeente zal de omvang van de schulden beheersbaar moeten blijven. Het aangaan van een langlopende geldlening brengt langjarige verplichtingen met zich mee in de vorm van rente en aflossingen. Voor een beoordeling van de schuldpositie van De Bilt kijken wij naar de hoogte van de schuld in verhouding tot de inkomsten van de gemeente (de schuldquote).

De afgelopen jaren is hard gewerkt aan het naar beneden brengen van de schulden. Wij komen van een schuldquote van 97,2% in 2018. De schuldquote neemt de komende jaren aanzienlijk toe door een tweetal oorzaken, namelijk het investeringsprogramma voor de komende jaren en de daling van de algemene uitkering vanaf 2026. Bij de berekening van de schuldquote is rekening gehouden met de in deze begroting opgenomen investeringen voor de jaren 2026 -2029. Hierin zijn onder andere de mogelijke investeringen in de brandweerpost De Bilt, rotondes spoorzone en busstation, het gemeentehuis en Verkeersplan Bilthoven Noord nog niet meegenomen.

Omvang schuldpositie De Bilt

De nettoschuld, volgens de definitie die de VNG hanteert, wordt berekend aan de hand van onderstaande tabel:

Beheersing schuldpositie

Om de financiële positie van de gemeente op langere termijn gezond te houden moet naast het saldo van de meerjarenbegroting, de reservepositie, de risico’s en de grondexploitaties, etc. ook de schuldpositie bewaakt worden. De lange termijn verplichtingen die we hiermee aangaan, moeten ook in de toekomst betaalbaar blijven. Het rentepercentage voor lang vreemd vermogen is gestegen ten opzichte van voorgaande jaren. Wanneer de rentepercentages voor nieuw lang geld stijgen, zal de druk op de begroting snel toenemen. Bij een stijging van de rente met 1% nemen de lasten bij herfinanciering van de aflossing (ongeveer € 9 miljoen) jaarlijks met € 90.000 toe. 

Voor beperking van de schuldpositie stellen wij voor de komende jaren de volgende mogelijkheden te benutten:

1. Verkoop van activa (grondposities/gebouwen)
2. Bij investeringslocaties ook opbrengsten potentieel benutten
3. Wanneer subsidie niet wordt toegekend vervalt de investering

Door bovenstaande constructies is het zeer wel mogelijk dat minder ruimte binnen de exploitatie resteert. Met andere woorden: deze financieringsconstructies zijn duurder dan eigen bezit. Als niet voldoende inkomsten tegenover de schulden staan zullen elders bezuinigingen moeten worden gerealiseerd. De wijze van financiering zal hoogstwaarschijnlijk niet de oplossing zijn voor de beheersing van de schuldpositie. Die ligt in de afweging van het gewenste voorzieningenniveau. Dit is een afweging die bij de gemeenteraad ligt, die de afweging zal maken tussen het maatschappelijk rendement en de bedrijfseconomische kosten.